Ofiary terroru

Na czterdzieste urodziny dostałem książkę Włodzimierza Kalickiego „Zdarzyło się”. To taki nietypowy kalendarz. Zaczyna się od 1 stycznia i kończy 31 grudnia, ale to książka historyczna. Pod każdą datą znajdziecie opis mało znanego zdarzenia historycznego. Jedne są zabawne, inne wzniosłe, a jeszcze inne tragiczne.

Urodziłem się 1 sierpnia, dlatego najpierw zajrzałem właśnie na tę datę. Nie była to przyjemna lektura.

1 sierpnia 1966 roku Charles Joseph Whitman, student Uniwersytetu Teksańskiego w Austin zabił 16 osób, a kolejne 32 ranił, strzelając z karabinu wyposażonego w celownik optyczny. Strzelał z 28. piętra wieży uniwersyteckiej. Wcześniej zabił swoją matkę oraz żonę. Został zastrzelony przez policjanta Houstona McCoya podczas akcji policji.

Doskonale rozumiecie, dlaczego wspominam to właśnie teraz. Mam jednak określony cel.

Ze względu na swoje wykształcenie, ale też – chociaż źle to zabrzmi – zainteresowania, wiem chyba nieco więcej niż przeciętny człowiek o aktach terroru, zarówno o podłożu politycznym i kryminalnym.

W najnowszej historii Polski nie brak tak tragicznych zdarzeń jak wybuch gazu w Rotundzie PKO w Warszawie 15 lutego 1979 roku, kiedy to w katastrofie śmierć poniosło 49 osób, a 77 odniosło obrażenia, czy katastrofa budowlana na terenie Międzynarodowych Targów Katowickich. W jej wyniku zginęło 65 osób, a ponad 170 zostało rannych.

Łatwiej jednak “zrozumieć” działania nieintencjonalne i wypadki niż celowo zaplanowane akty masowej zbrodni. Współczesna Polska nie doświadczyła dotąd tragedii o takim charakterze i skali jak wydarzenia z 7 listopada 2026 roku.

Ominęła nas fala ekstremalnego terroru, gdzie ekstrema polityczne dokonywały spektakularnych zamachów. W latach 70. i 80. XX w. przez Europę Zachodnią przetoczyła się fala niezwykle krwawych zamachów, których sprawcami byli terroryści palestyńscy, skrajne organizacje lewicowe i prawicowe oraz separatyści.

Członkowie neofaszystowskiej organizacji Zbrojne Komórki Rewolucyjne (Nuclei Armati Rivoluzionari, NAR) 2 sierpnia 1980 roku we włoskiej Bolonii wysadzili w powietrze dworzec kolejowy. Zginęło 85 osób (w tym dzieci, najmłodsze miało trzy lata), a ponad 200 zostało rannych. Wielu ciał nigdy nie uda się zidentyfikować. Do czasu wysadzenia przez islamistów wagonów madryckiego metra w 2004 roku był to najbardziej krwawy zamach w Europie.

To jednak nie jest problem tylko europejski. Wszyscy wiemy, co wydarzyło się 11 września 2001 roku w związku z zamachami Al-Kaidy na WTC. Stany Zjednoczone doświadczyły także terroru wewnętrznego. 19 kwietnia 1995 roku w Oklahoma City doszło do zamachu bombowego na budynek federalny. Prawicowy ekstremista Timothy McVeigh zdetonował bombę umieszczoną w zaparkowanej przed budynkiem ciężarówce. Zginęło 168 osób, a kilkaset zostało rannych.

Dla porządku: lata ołowiu – tak określa się okres przemocy politycznej m.in we Włoszech – to nie tylko działalność skrajnej prawicy. W Europie Zachodniej aktywne były również organizacje skrajnie lewicowe, takie jak Frakcja Czerwonej Armii (RAF) w Niemczech Zachodnich, Czerwone Brygady we Włoszech, Akcja Bezpośrednia (Action Directe) we Francji czy Komunistyczne Komórki Bojowe (CCC) w Belgii. Na tej liście nie może zabraknąć separatystów z IRA (Irlandia/Wielka Brytania), ETA (Hiszpania/Francja), mniej znanego Frontu Narodowego Wyzwolenia Korsyki czy palestyńskiej OWP.

Zanim podsumuję felieton, przypomnę jeszcze jeden zamach. Miał on zupełnie inne podłoże. 10 lipca 1973 roku 22-letnia zawodowa kierowczyni Olga Hepnarová celowo wjechała ciężarówką w grupę około trzydziestu osób oczekujących na tramwaj. Na miejscu i w szpitalach zginęło łącznie 8 osób, a 12 zostało rannych. Przed atakiem Hepnarová wysłała listy do redakcji dwóch gazet, w których wyjaśniała, że zbrodnia jest jej zaplanowaną zemstą na społeczeństwie za rzekome krzywdy i wykluczenie. To była czeska Praga, to było komunistyczne państwo policyjne.

Konkluzja? Sekcja mózgu Whitmana ujawniła złośliwy guz w okolicy ciała migdałowatego, odpowiedzialnego za odczuwanie agresji i lęku. Zanim dokonał zbrodni bezskutecznie zwracał się do specjalistów z prośbą o pomoc.

Piszę to dlatego, że radziłbym WSZYSTKIM z powstrzymaniem zbyt daleko idących wniosków i komentarzy. Skrajności – zarówno te z lewej, jak i z prawej strony mogą prowadzić do zła. Akty przemocy mogą mieć jednak różne podłoże – polityczne, ideologiczne, psychologiczne, a niekiedy także neurologiczne. Dlatego tym bardziej powinniśmy powstrzymać się od pochopnych ocen.