Cohousing senioralny – odpowiedź na starzenie się społeczeństwa?

Starzenie się społeczeństwa przestaje być prognozą – staje się codziennością. W Polsce szybko rośnie liczba osób starszych, a jednocześnie brakuje nowoczesnych i dostępnych form mieszkalnictwa, które odpowiadałyby na ich realne potrzeby. W odpowiedzi na te wyzwania mieszkaniec Czerwionki-Leszczyn – Marcin Stempniak, złożył petycję do najwyższych organów państwa, postulując wprowadzenie rozwiązań prawnych umożliwiających rozwój tzw. cohousingu senioralnego.

Cohousing to forma wspólnego zamieszkiwania, w której seniorzy posiadają własne, samodzielne lokale, ale jednocześnie korzystają z przestrzeni wspólnych i wzajemnego wsparcia. Model ten, z powodzeniem stosowany m.in. w Danii, Holandii czy Hiszpanii, ogranicza samotność, poprawia jakość życia oraz pozwala dłużej zachować samodzielność – bez konieczności trafiania do domów pomocy społecznej.

W petycji zwrócono uwagę na kluczowe problemy demograficzne: niski poziom dzietności, wydłużającą się długość życia oraz gwałtowny wzrost liczby osób po 60. roku życia. Według prognoz GUS już w 2030 roku seniorzy będą stanowić ponad jedną czwartą społeczeństwa. Tymczasem wiele osób starszych mieszka dziś samotnie, często w niedostosowanych architektonicznie i energochłonnych budynkach, co pogłębia izolację społeczną i ubóstwo energetyczne.

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, odpowiadając na petycję, uznała trafność diagnozy i zasadność kierunku myślenia o środowiskowych formach wsparcia seniorów. Jednocześnie poinformowała, że obecnie rząd nie planuje odrębnej ustawy o cohousingu senioralnym. Wskazano jednak, że część postulatów może być realizowana w ramach istniejących instrumentów – takich jak społeczne budownictwo mieszkaniowe, mieszkania wspomagane czy planowane wprowadzenie tzw. najmu senioralnego, który ma ułatwić osobom starszym dostęp do mieszkań dostosowanych do ich potrzeb.

Warto podkreślić, że podobna filozofia – oparta na wzmacnianiu samodzielności seniorów i realnym wsparciu w codziennym funkcjonowaniu – jest już realizowana lokalnie w Gminie i Mieście Czerwionka-Leszczyny. Przykładem jest usługa „Złota Rączka” dla seniorów, zainicjowana m.in. przez radnego Marcina Stempniaka. Program oferuje bezpłatną pomoc w drobnych naprawach domowych, takich jak naprawa drzwi i okien, usuwanie niewielkich usterek hydraulicznych czy elektrycznych oraz proste prace montażowe. Dla wielu starszych mieszkańców to wsparcie, które realnie pozwala im bezpiecznie pozostać we własnym mieszkaniu i zachować niezależność.

W wielu polskich samorządach wdrażane są również inne dobre praktyki senioralne, które uzupełniają politykę mieszkaniową i społeczną. Należą do nich m.in. programy opieki sąsiedzkiej dla samotnych seniorów, teleopieka z opaskami bezpieczeństwa reagującymi na upadki i nagłe zdarzenia zdrowotne, mieszkania treningowe i wspomagane, lokalne taksówki senioralne, a także kluby i centra aktywności seniorów łączące integrację społeczną z profilaktyką zdrowotną. Coraz częściej pojawiają się też rozwiązania łączące seniorów i młodsze pokolenia – np. programy międzypokoleniowego zamieszkiwania czy wolontariatu sąsiedzkiego.

W obliczu dynamicznych zmian demograficznych pojawia się więc pytanie, które z tych rozwiązań mogłyby sprawdzić się również w Czerwionce-Leszczynach i stać się kolejnym krokiem w budowaniu gminy przyjaznej starzeniu się. Dyskusja o cohousingu senioralnym, usługach wsparcia i dobrych praktykach samorządowych pokazuje, że polityka senioralna wymaga dziś długofalowego, wielopoziomowego podejścia, łączącego mieszkalnictwo, usługi społeczne i aktywną wspólnotę lokalną.

Dobre praktyki dla seniorów – inspiracje dla gminy

W wielu polskich i europejskich samorządach wdrażane są rozwiązania, które poprawiają jakość życia osób starszych i pozwalają im dłużej zachować samodzielność. Warto zadać pytanie, które z nich mogłyby sprawdzić się również w Czerwionce-Leszczynach:

• Cohousing senioralny – wspólnotowe zamieszkiwanie z własnymi lokalami i przestrzeniami wspólnymi, jako alternatywa dla samotności i domów pomocy społecznej.
• Opieka sąsiedzka – lokalne sieci wsparcia dla samotnych seniorów, oparte na pomocy sąsiadów i wolontariuszy, koordynowane przez gminę lub OPS.
• Teleopieka – opaski lub przyciski bezpieczeństwa umożliwiające szybkie wezwanie pomocy w razie upadku lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia.
• Mieszkania wspomagane i treningowe – lokale z dostępem do usług opiekuńczych i asystenckich, umożliwiające dłuższe, samodzielne życie.
• Złota Rączka dla seniorów – bezpłatna pomoc w drobnych naprawach domowych, zwiększająca bezpieczeństwo i komfort życia osób starszych.
• Transport i taksówka senioralna – ułatwienie dojazdu do lekarza, urzędu czy na zajęcia społeczne.
• Kluby i centra aktywności seniorów – miejsca integracji, edukacji i profilaktyki zdrowotnej.
• Programy międzypokoleniowe – wspólne działania seniorów, młodzieży i rodzin, przeciwdziałające wykluczeniu i samotności.